PMC — PUBLISHING MASTER COPY
MỞ ĐẦU
Nếu nhìn chiến tranh bằng hình ảnh của những đoàn quân đối đầu trên một chiến trường, chúng ta sẽ bỏ qua phần lớn những gì đang quyết định một cuộc xung đột hiện đại.
Ngày nay, chiến tranh có thể tác động đồng thời lên chiến trường, không gian mạng, thông tin, kinh tế, chuỗi cung ứng, hạ tầng, xã hội và nhận thức của con người.
Một cuộc tấn công mạng có thể làm gián đoạn hệ thống quan trọng mà không cần một quả đạn nào được bắn ra.
Một lệnh trừng phạt có thể làm suy giảm năng lực sản xuất vũ khí.
Một chiến dịch thông tin có thể tác động đến nhận thức của hàng triệu người.
Một vệ tinh có thể cung cấp dữ liệu giúp một lực lượng nhìn thấy chiến trường trước khi đối phương kịp hành động.
Vì vậy, chiến tranh hiện đại ngày càng trở thành cuộc cạnh tranh nhằm kiểm soát toàn bộ hệ thống tạo ra khả năng hành động của đối phương.
Chiến trường vẫn tồn tại.
Nhưng nó không còn là nơi duy nhất quyết định kết quả chiến tranh.
CHIẾN TRƯỜNG CHỈ LÀ MỘT PHẦN CỦA CUỘC CHIẾN
Trong chiến tranh truyền thống, đường ranh giới giữa chiến trường và hậu phương tương đối rõ.
Quân đội chiến đấu ở phía trước.
Nhà máy sản xuất ở phía sau.
Hệ thống dân sự hoạt động bên ngoài khu vực giao tranh.
Nhưng trong chiến tranh hiện đại, những ranh giới đó ngày càng bị xóa mờ.
Một nhà máy sản xuất chip có thể trở thành một mắt xích của năng lực quân sự.
Một cảng biển có thể trở thành mục tiêu chiến lược.
Một tuyến cáp dưới biển có thể ảnh hưởng đến liên lạc và dữ liệu.
Một hệ thống điện dân sự có thể trở thành một thành phần quan trọng của khả năng duy trì chiến tranh.
Một nền tảng truyền thông có thể trở thành không gian cạnh tranh nhận thức.
Điều đó có nghĩa:
Hậu phương không còn hoàn toàn nằm ngoài chiến trường.
CHIẾN TRANH ĐA MIỀN
Chiến tranh hiện đại ngày càng được tổ chức trên nhiều miền tác chiến.
Đất → biển → không → không gian → không gian mạng → thông tin → nhận thức.
Những miền này không hoạt động độc lập.
Một vệ tinh cung cấp dữ liệu cho cảm biến.
Cảm biến truyền dữ liệu qua mạng.
Mạng kết nối trung tâm chỉ huy.
Trung tâm chỉ huy phân tích thông tin.
Thông tin được chuyển thành quyết định.
Quyết định tạo ra hành động.
Hành động lại tạo ra dữ liệu mới.
Tất cả tạo thành một chu trình liên kết.
Vì vậy, ưu thế trong một miền có thể tạo ra tác động ở miền khác.
Một lực lượng không nhất thiết phải tiêu diệt toàn bộ đối phương nếu có thể làm gián đoạn chu trình giúp đối phương nhìn thấy – hiểu – quyết định – hành động.
DỮ LIỆU TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA SỨC MẠNH
Trong chiến tranh hiện đại, thông tin có giá trị không kém nhiều loại tài nguyên vật chất.
Biết đối phương ở đâu.
Biết đối phương đang làm gì.
Biết khả năng của họ.
Biết họ có thể hành động trong bao lâu.
Và quan trọng hơn:
Biết điều đó trước khi đối phương kịp hành động.
Đó là lý do cảm biến, vệ tinh, máy bay không người lái, radar, hệ thống tình báo và mạng dữ liệu ngày càng trở thành thành phần quan trọng của chiến tranh.
Nhưng dữ liệu tự nó chưa tạo ra ưu thế.
Dữ liệu phải được kết nối, xử lý và chuyển thành quyết định.
Một quốc gia có rất nhiều dữ liệu nhưng xử lý chậm vẫn có thể bị đánh bại bởi một đối thủ có ít dữ liệu hơn nhưng chuyển dữ liệu thành hành động nhanh hơn.
MẠNG LƯỚI CÓ THỂ QUAN TRỌNG HƠN MỘT HỆ THỐNG ĐƠN LẺ
Một hệ thống quân sự hiện đại không còn chỉ là tổng số lượng vũ khí mà nó sở hữu.
Giá trị của nó phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng kết nối các thành phần với nhau.
Một tên lửa cần dữ liệu mục tiêu.
Dữ liệu cần cảm biến.
Cảm biến cần mạng lưới.
Mạng lưới cần năng lượng.
Tất cả cần hệ thống chỉ huy và kiểm soát.
Nếu một mắt xích bị phá vỡ, hiệu quả của toàn bộ hệ thống có thể suy giảm.
Điều này làm xuất hiện một cách nhìn khác về chiến tranh:
Không nhất thiết phải phá hủy từng vũ khí nếu có thể làm suy giảm hệ thống khiến những vũ khí đó phát huy hiệu quả.
Đây là một trong những chuyển dịch quan trọng của tư duy chiến tranh hiện đại.
KINH TẾ CŨNG CÓ THỂ TRỞ THÀNH MỘT KHÔNG GIAN CẠNH TRANH
Chiến tranh hiện đại không chỉ tác động đến kinh tế.
Trong nhiều trường hợp, kinh tế trở thành một công cụ của cạnh tranh chiến lược.
Kiểm soát xuất khẩu công nghệ.
Hạn chế tiếp cận vốn.
Trừng phạt tài chính.
Kiểm soát nguyên liệu.
Thay đổi chuỗi cung ứng.
Bảo vệ các ngành công nghiệp chiến lược.
Những hoạt động đó có thể không giống chiến tranh theo nghĩa truyền thống.
Nhưng chúng có thể làm thay đổi khả năng của một quốc gia trong việc sản xuất, tài trợ và duy trì sức mạnh.
Vì vậy:
Một cuộc cạnh tranh có thể diễn ra trong nền kinh tế trước khi nó xuất hiện trên chiến trường.
THÔNG TIN VÀ NHẬN THỨC
Một cuộc chiến không chỉ diễn ra giữa các lực lượng.
Nó còn diễn ra trong nhận thức của con người.
Ai được xem là bên chính nghĩa?
Ai được xem là bên xâm lược?
Xã hội có còn tin vào mục tiêu chiến tranh?
Người dân có còn chấp nhận tổn thất?
Đồng minh có còn duy trì cam kết?
Thị trường có còn tin tưởng?
Những câu hỏi đó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì chiến tranh.
Thông tin vì thế không chỉ có nhiệm vụ truyền đạt sự thật về chiến trường.
Nó còn có thể trở thành một không gian cạnh tranh quyền lực.
HẠ TẦNG DÂN SỰ TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA NĂNG LỰC CHIẾN LƯỢC
Một quốc gia hiện đại phụ thuộc vào những hệ thống hạ tầng khổng lồ:
điện → nước → viễn thông → internet → cảng biển → đường sắt → hàng không → tài chính → logistics.
Khi những hệ thống này vận hành, nền kinh tế và xã hội có thể tiếp tục hoạt động.
Khi chúng bị gián đoạn nghiêm trọng, khả năng duy trì hoạt động của quốc gia cũng bị ảnh hưởng.
Do đó, khả năng bảo vệ hạ tầng trọng yếu trở thành một thành phần của an ninh quốc gia.
Chiến tranh hiện đại vì vậy có thể tác động đến những thứ mà trong thời bình chúng ta thường xem là hoàn toàn dân sự.
MỤC TIÊU KHÔNG CÒN CHỈ LÀ TIÊU DIỆT
Một trong những thay đổi quan trọng nhất là cách xác định mục tiêu.
Trong chiến tranh truyền thống, tiêu diệt lực lượng đối phương thường được xem là mục tiêu trung tâm.
Trong môi trường hiện đại, mục tiêu có thể là:
làm mù cảm biến → làm gián đoạn mạng → phá vỡ chỉ huy → cắt hậu cần → làm suy yếu công nghiệp → gây áp lực kinh tế → làm giảm ý chí → buộc đối phương thay đổi hành vi.
Điều đó tạo ra một sự chuyển dịch:
Từ tiêu diệt lực lượng sang làm suy giảm khả năng hoạt động của toàn bộ hệ thống.
Đây là lý do một lực lượng nhỏ hơn về số lượng vẫn có thể tạo ra tác động lớn nếu đánh trúng những điểm mà toàn bộ hệ thống phụ thuộc vào.
TỐC ĐỘ RA QUYẾT ĐỊNH TRỞ THÀNH MỘT LOẠI VŨ KHÍ
Khi các hệ thống ngày càng kết nối, tốc độ trở thành một yếu tố chiến lược.
Phát hiện nhanh hơn.
Truyền dữ liệu nhanh hơn.
Phân tích nhanh hơn.
Ra quyết định nhanh hơn.
Hành động nhanh hơn.
Một bên có thể sở hữu vũ khí rất mạnh nhưng vẫn thất thế nếu chu trình từ phát hiện đến hành động chậm hơn đối phương.
Vì vậy, chiến tranh hiện đại ngày càng là cuộc cạnh tranh về:
ai nhìn thấy trước, hiểu nhanh hơn và hành động chính xác hơn.
Đây cũng là nền tảng để hiểu tại sao trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các hệ thống không người lái đang ngày càng trở thành những thành phần quan trọng của sức mạnh quân sự.
CHIẾN TRANH KHÔNG CÓ MỘT CHIẾN TRƯỜNG DUY NHẤT
Một cuộc chiến có thể đồng thời diễn ra ở nhiều nơi:
Trên mặt đất.
Trên biển.
Trên không.
Trong không gian.
Trong mạng máy tính.
Trong thị trường tài chính.
Trong chuỗi cung ứng.
Trong truyền thông.
Và trong nhận thức của xã hội.
Những không gian này liên kết với nhau.
Một hành động ở một không gian có thể tạo ra hậu quả ở một không gian khác.
Đó chính là lý do chiến tranh hiện đại ngày càng giống một cuộc cạnh tranh giữa các hệ thống, thay vì chỉ là cuộc đọ sức giữa các đơn vị quân sự.
GÓC NHÌN PHỤNG LONG
Phụng Long nhìn chiến tranh hiện đại như một hệ thống liên kết nhiều tầng.
Không thể chỉ nhìn vào:
vũ khí.
Phải nhìn vào:
cảm biến → dữ liệu → mạng lưới → chỉ huy → quyết định → hành động → hậu cần → công nghiệp → kinh tế → xã hội.
Một quốc gia có thể rất mạnh ở một tầng nhưng vẫn dễ tổn thương nếu những tầng khác không được kết nối hoặc bảo vệ.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải chỉ là:
Ai có vũ khí mạnh hơn?
Mà là:
Ai kiểm soát tốt hơn toàn bộ hệ thống tạo ra khả năng nhìn thấy, quyết định và hành động?
Đó là nơi chiến tranh hiện đại vượt khỏi chiến trường.
Và cũng là nơi hình học của chiến trường bắt đầu trở thành một vấn đề của cấu trúc quyền lực.
CÂU HỎI MỞ
Nếu chiến tranh không còn giới hạn trong một chiến trường, thì một quốc gia có thể tham gia vào chiến tranh mà không trực tiếp đưa quân vào chiến trường hay không?
Và nếu câu trả lời là có, thì:
Ai đang chiến đấu, ai đang hỗ trợ, ai đang hưởng lợi — và ai thực sự đang điều khiển cuộc chiến?
Đó là cánh cửa dẫn tới CW-004 — Chiến tranh ủy nhiệm và cuộc chiến của các cường quốc.
