ĐỪNG NHẦM TUYÊN BỐ VỚI MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC
Trong một cuộc xung đột, điều dễ nghe thấy nhất là tuyên bố.
Một bên nói họ chiến đấu để bảo vệ an ninh.
Một bên nói họ bảo vệ chủ quyền.
Một bên nói họ muốn hòa bình.
Một bên nói họ chỉ đáp trả.
Nhưng nếu chỉ phân tích chiến tranh bằng những gì các bên tuyên bố, chúng ta rất dễ nhìn thấy lý do được công bố mà không nhìn thấy mục tiêu chiến lược thực sự.
Bởi một chủ thể có thể có nhiều tầng mục tiêu:
điều họ nói → điều họ muốn đạt được → điều họ thực sự cần → điều họ sẵn sàng trả giá để đạt được.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là:
“Họ nói họ muốn gì?”
Mà là:
“Họ thực sự muốn thay đổi điều gì trong cục diện?”
Đó mới là cách đọc các bên thực sự muốn gì trong một xung đột.
TUYÊN BỐ KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CŨNG LÀ MỤC TIÊU
Mọi cuộc xung đột đều có một lớp ngôn ngữ chính trị.
Các bên giải thích hành động của mình bằng những khái niệm như:
an ninh → chủ quyền → tự vệ → công lý → hòa bình → bảo vệ dân tộc.
Những tuyên bố đó có thể hoàn toàn có thật.
Nhưng chúng chưa chắc phản ánh toàn bộ mục tiêu.
Bởi một quốc gia có thể vừa muốn bảo vệ an ninh, vừa muốn thay đổi cán cân quyền lực.
Một lực lượng có thể vừa muốn giữ lãnh thổ, vừa muốn cải thiện vị thế đàm phán.
Một cường quốc có thể nói về ổn định nhưng đồng thời muốn ngăn đối thủ mở rộng ảnh hưởng.
Vì vậy:
Tuyên bố là dữ liệu. Nhưng không phải toàn bộ lời giải.
MỤC TIÊU CÔNG KHAI VÀ MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC
Có thể phân biệt ít nhất hai tầng.
Mục tiêu công khai là điều một bên tuyên bố trước công chúng.
Mục tiêu chiến lược là trạng thái mà họ muốn tạo ra sau chuỗi hành động của mình.
Hai mục tiêu này có thể giống nhau.
Nhưng cũng có thể khác nhau.
Một bên có thể tuyên bố chỉ muốn bảo vệ hiện trạng, trong khi trên thực tế đang tìm cách tạo ra một vùng đệm rộng hơn.
Một bên có thể nói muốn giành chiến thắng, nhưng mục tiêu thực tế lại là buộc đối phương chấp nhận một thỏa thuận có lợi.
Vì vậy, muốn hiểu các bên thực sự muốn gì, phải nhìn vào khoảng cách giữa lời nói và hành động.
HỌ MUỐN THAY ĐỔI ĐIỀU GÌ?
Đây là câu hỏi trung tâm.
Không phải:
“Họ muốn chiến thắng.”
Mà phải cụ thể hơn:
“Sau khi đạt mục tiêu, họ muốn thế giới xung quanh mình khác đi như thế nào?”
Có thể là:
- thay đổi đường biên;
- kiểm soát lãnh thổ;
- thay đổi chính quyền;
- tạo vùng đệm;
- bảo vệ tuyến giao thông;
- kiểm soát tài nguyên;
- làm suy yếu đối thủ;
- ngăn một liên minh mở rộng;
- buộc đối phương thay đổi chính sách;
- duy trì nguyên trạng.
Mục tiêu chiến lược cuối cùng phải được biểu hiện bằng một trạng thái mong muốn.
Nếu không xác định được trạng thái đó, rất khó đánh giá một bên đang tiến gần hay rời xa mục tiêu.
MỤC TIÊU KHÔNG NHẤT THIẾT LÀ CHIẾM THÊM LÃNH THỔ
Một trong những sai lầm phổ biến là đồng nhất chiến thắng với chiếm thêm đất.
Nhưng chiến tranh có thể được tiến hành để đạt những mục tiêu khác.
Một bên có thể muốn:
làm suy yếu quân đội đối phương → phá năng lực công nghiệp → cắt tuyến hậu cần → làm thay đổi chính sách → ngăn liên minh → tạo lợi thế đàm phán.
Trong trường hợp đó, lãnh thổ chỉ là một phương tiện.
Điều quan trọng hơn là:
Khả năng của đối phương sau chiến tranh còn lại bao nhiêu?
Đây là lý do phải phân biệt:
mục tiêu quân sự
với:
mục tiêu chiến lược.
HỌ MUỐN GÌ Ở ĐỐI PHƯƠNG?
Chiến lược luôn có tính tương tác.
Một bên không chỉ muốn đạt được thứ gì đó cho chính mình.
Họ thường muốn đối phương làm hoặc không làm một điều gì đó.
Ví dụ:
rút quân → ngừng hỗ trợ → thay đổi chính sách → chấp nhận đàm phán → từ bỏ một yêu sách → không gia nhập liên minh → chấp nhận một trạng thái mới.
Khi đó, mục tiêu chiến lược không còn là:
“Ta sẽ làm gì?”
mà trở thành:
“Ta muốn đối phương phải làm gì?”
Đây chính là điểm kết nối giữa sức mạnh và quyền lực.
MỤC TIÊU CỦA CÁC BÊN CÓ THỂ KHÔNG ĐỒNG NHẤT
Trong một cuộc xung đột có nhiều chủ thể, không tồn tại một “mục tiêu chung” đơn giản.
Bên trực tiếp chiến đấu có thể muốn chiến thắng quân sự.
Đồng minh của họ có thể chỉ muốn ngăn đối phương thắng.
Một cường quốc hỗ trợ có thể muốn duy trì ảnh hưởng.
Một quốc gia láng giềng có thể chỉ muốn chiến tranh không lan sang lãnh thổ của mình.
Một tổ chức quốc tế có thể ưu tiên chấm dứt chiến sự.
Vì vậy:
Cùng đứng về một phía không có nghĩa là cùng một mục tiêu.
Đây là một trong những điểm quan trọng nhất để hiểu cấu trúc của liên minh.
MỤC TIÊU CÓ THỂ THAY ĐỔI THEO THỜI GIAN
Một cuộc chiến kéo dài có thể làm mục tiêu ban đầu thay đổi.
Khi chiến thắng nhanh không còn khả thi, một bên có thể chuyển sang:
giữ những gì đã đạt được → làm đối phương kiệt sức → kéo dài thời gian → cải thiện vị thế đàm phán.
Ngược lại, một bên đang chiếm ưu thế có thể mở rộng mục tiêu.
Do đó, không nên lấy mục tiêu ở ngày đầu tiên của cuộc chiến để giải thích toàn bộ cuộc chiến sau nhiều năm.
Phải theo dõi:
Mục tiêu đã thay đổi như thế nào khi tương quan lực lượng thay đổi?
Đây là cách nhận ra chiến lược đang thích nghi.
MỤC TIÊU BỊ GIỚI HẠN BỞI NĂNG LỰC
Một chủ thể có thể muốn rất nhiều.
Nhưng điều họ thực sự theo đuổi thường bị giới hạn bởi:
quân sự → kinh tế → công nghệ → nhân lực → hậu cần → liên minh → thời gian → sức chịu đựng xã hội.
Vì vậy, khi phân tích các bên thực sự muốn gì, không thể tách mục tiêu khỏi năng lực.
Nếu mục tiêu quá lớn so với nguồn lực, có thể tồn tại một khoảng cách giữa:
tham vọng
và
khả năng thực hiện.
Khoảng cách đó thường tạo ra những chiến lược trung gian.
Một bên không đạt được điều mình muốn nhất nhưng vẫn tìm cách đạt điều mình có thể đạt được.
CÁI GIÁ HỌ SẴN SÀNG TRẢ NÓI LÊN RẤT NHIỀU
Có một cách rất hữu ích để kiểm tra mục tiêu:
Họ sẵn sàng trả giá đến đâu?
Nếu một mục tiêu thực sự quan trọng, chủ thể thường chấp nhận tiêu hao:
tiền → quân đội → thời gian → uy tín → quan hệ → cơ hội.
Mức độ chấp nhận tổn thất cho thấy thứ tự ưu tiên.
Một điều được tuyên bố rất mạnh nhưng không có hành động tương ứng có thể không phải là lợi ích cốt lõi.
Ngược lại, một mục tiêu không được nhắc đến nhiều nhưng được bảo vệ bằng nguồn lực rất lớn có thể quan trọng hơn nhiều.
Vì vậy:
Giá phải trả đôi khi tiết lộ mục tiêu tốt hơn lời tuyên bố.
ĐỌC MỤC TIÊU QUA HÀNH VI
Để hiểu các bên thực sự muốn gì, có thể đặt các dữ liệu cạnh nhau:
HỌ NÓI GÌ?
↓
HỌ ĐANG LÀM GÌ?
↓
HỌ DÙNG NGUỒN LỰC CHO ĐIỀU GÌ?
↓
HỌ CHẤP NHẬN TRẢ GIÁ CHO ĐIỀU GÌ?
↓
HỌ MUỐN ĐỐI PHƯƠNG THAY ĐỔI ĐIỀU GÌ?
↓
TRẠNG THÁI CUỐI CÙNG HỌ MUỐN TẠO RA LÀ GÌ?
Khi sáu lớp này tương đối thống nhất, chúng ta có cơ sở tốt hơn để xác định mục tiêu chiến lược.
Nếu chúng mâu thuẫn, chính sự mâu thuẫn đó lại là dữ liệu quan trọng.
Bởi đôi khi:
Điều một chủ thể không nói ra lại được thể hiện rõ nhất qua thứ họ liên tục hành động để bảo vệ.
GÓC NHÌN PHỤNG LONG
Phụng Long không cố đọc suy nghĩ của các chủ thể.
Phân tích chiến lược không phải là đoán xem một nhà lãnh đạo “thực sự nghĩ gì” trong đầu.
Cách tiếp cận đáng tin cậy hơn là quan sát:
tuyên bố → hành động → nguồn lực → mức chấp nhận tổn thất → phản ứng trước cơ hội và sức ép.
Từ đó mới hình thành giả thuyết về mục tiêu.
Vì vậy, câu hỏi:
“Các bên thực sự muốn gì?”
không có nghĩa là tìm một câu trả lời bí mật.
Nó có nghĩa là tìm trạng thái cuối cùng mà hành động của họ đang hướng tới.
Một chiến lược chỉ thực sự được hiểu khi chúng ta có thể trả lời:
Nếu họ đạt được điều họ muốn, cục diện sẽ khác đi như thế nào?
Đó là tiêu chuẩn quan trọng hơn mọi khẩu hiệu.
CÂU HỎI MỞ
Nhưng biết các bên muốn gì vẫn chưa đủ.
Một mục tiêu chỉ có ý nghĩa khi đặt cạnh năng lực để đạt được nó.
Một quốc gia có thể muốn thay đổi toàn bộ cục diện nhưng không có đủ nguồn lực.
Một bên có thể có nguồn lực rất lớn nhưng lại bị giới hạn bởi địa lý, liên minh hoặc thời gian.
Vì vậy, bước tiếp theo phải chuyển từ:
“Họ muốn gì?”
sang:
“Họ có thể làm được đến đâu?”
Đó là câu hỏi của HC-004 — CĂN NGUYÊN VÀ MỒI LỬA XUNG ĐỘT.
#Cacbentrongxungdot #Chientranhhiendai #HC—Cornerstone #Muctieuchienluoc #Phantichxungdot #Ydochienluoc