CHIẾN TRANH HIỆN ĐẠI KHÔNG BẮT ĐẦU TỪ PHÁT SÚNG

Khi nhìn một cuộc chiến, phản xạ đầu tiên của chúng ta thường là tìm kiếm hình ảnh trên chiến trường: quân đội, xe tăng, tên lửa, máy bay, tàu chiến và những đường tiến quân trên bản đồ.

Nhưng đó mới chỉ là phần nhìn thấy được của chiến tranh.

Một cuộc chiến thực sự thường bắt đầu từ rất lâu trước khi phát súng đầu tiên vang lên.

Nó bắt đầu từ những xung đột lợi ích, từ sự thay đổi tương quan quyền lực, từ cạnh tranh tài nguyên và không gian chiến lược, từ những tính toán về cơ hội và rủi ro, từ sự suy giảm của các cơ chế kiềm chế và cuối cùng là quyết định rằng sử dụng sức mạnh có thể đem lại kết quả tốt hơn tiếp tục thỏa hiệp.

Vì vậy, muốn hiểu bản chất của chiến tranh hiện đại, trước hết phải thay đổi câu hỏi.

Không chỉ hỏi:

Ai đang đánh ai?

Mà phải hỏi:

Vì sao họ phải đánh nhau?

Và sâu hơn nữa:

Cuộc chiến đang nhằm thay đổi điều gì trong cấu trúc quyền lực?

---

CHIẾN TRANH LÀ SỰ TIẾP TỤC CỦA CẠNH TRANH BẰNG PHƯƠNG TIỆN CƯỠNG BỨC

Chiến tranh không xuất hiện trong khoảng trống.

Trước chiến tranh thường đã tồn tại một quá trình cạnh tranh quyền lực.

Các bên có thể cạnh tranh bằng ngoại giao, thương mại, công nghệ, tài chính, thông tin, ảnh hưởng chính trị, liên minh và sức ép kinh tế.

Khi những công cụ đó không còn đủ để bảo vệ hoặc thay đổi lợi ích mà một bên theo đuổi, sức mạnh quân sự có thể được đưa vào cuộc chơi.

Theo nghĩa đó:

Chiến tranh là sự chuyển đổi phương thức của cạnh tranh quyền lực.

Điều này giải thích vì sao chiến tranh không nhất thiết bắt đầu bằng một cuộc tấn công tổng lực.

Nó có thể bắt đầu bằng phong tỏa, gây sức ép, tấn công mạng, chiến tranh thông tin, các hoạt động vùng xám, những cuộc đụng độ giới hạn hoặc các bước leo thang được tính toán.

Ranh giới giữa cạnh tranh và chiến tranh vì thế ngày càng khó xác định.

---

MỤC TIÊU CỦA CHIẾN TRANH KHÔNG PHẢI LÀ CHIẾN ĐẤU

Một nghịch lý quan trọng của chiến tranh là:

Mục tiêu cuối cùng không phải là chiến đấu.

Chiến đấu chỉ là phương tiện.

Mục tiêu thực sự là thay đổi hành vi của đối phương hoặc thay đổi một trạng thái quyền lực theo hướng có lợi cho mình.

Một quốc gia có thể tiến hành chiến tranh để:

• bảo vệ lãnh thổ;
• thay đổi biên giới;
• kiểm soát không gian chiến lược;
• bảo vệ tuyến giao thông;
• làm suy yếu đối thủ;
• ngăn một liên minh hình thành;
• buộc đối phương thay đổi chính sách;
• hoặc tạo ra một trật tự an ninh mới.

Vì vậy, đánh giá một cuộc chiến chỉ bằng số lượng trận đánh hay lãnh thổ chiếm được có thể dẫn đến kết luận sai.

Câu hỏi quan trọng hơn là:

Sau khi sử dụng sức mạnh, hành vi của đối phương có thay đổi theo mục tiêu chính trị hay không?

Nếu không, thắng lợi quân sự trên chiến trường chưa chắc đã tạo ra thắng lợi chiến lược.

Đây là một trong những điểm quan trọng nhất để nhận diện bản chất của chiến tranh hiện đại.

---

QUYỀN LỰC QUYẾT ĐỊNH BẢN CHẤT CỦA CHIẾN TRANH

Chiến tranh là cuộc đối đầu giữa các lực lượng quân sự, nhưng quyền lực phía sau nó rộng hơn rất nhiều.

Một quốc gia có thể sở hữu vũ khí hiện đại nhưng thiếu:

năng lực sản xuất → hậu cần → tài chính → công nghệ → nhân lực → đồng minh → ý chí chính trị.

Tham khảo: SIPRI — Arms and Military Expenditure

Khi đó, sức mạnh quân sự có thể rất lớn trong ngắn hạn nhưng khó duy trì trong dài hạn.

Ngược lại, một quốc gia có nền kinh tế mạnh, công nghiệp quốc phòng phát triển, công nghệ tiên tiến và mạng lưới đồng minh rộng có thể duy trì sức mạnh lâu hơn ngay cả khi không sở hữu ưu thế tuyệt đối ở từng thời điểm.

Bởi vậy, chiến tranh hiện đại phải được nhìn như một cuộc kiểm nghiệm tổng hợp về quyền lực quốc gia.

Nhìn từ góc độ này, bản chất của chiến tranh hiện đại gắn chặt với khả năng huy động và duy trì quyền lực

---

CHIẾN TRƯỜNG KHÔNG CÒN LÀ MỘT KHÔNG GIAN DUY NHẤT

Chiến tranh cổ điển thường được hình dung bằng một mặt trận.

Nhưng chiến tranh hiện đại đã mở rộng thành một không gian đa miền.

Xung đột có thể đồng thời diễn ra trên:

đất liền → biển → không trung → không gian → không gian mạng → thông tin → kinh tế. (NATO — Deterrence and Defence — tham khảo về răn đe, phòng thủ và năng lực tác chiến đa miền.)

Một cuộc tấn công vào hệ thống chỉ huy có thể làm suy yếu năng lực tác chiến mà không cần phá hủy một đơn vị quân đội.

Một chiến dịch gây nhiễu có thể làm giảm khả năng nhận thức của đối phương.

Một cuộc tấn công mạng có thể gây gián đoạn hạ tầng quan trọng.

Một biện pháp kinh tế có thể làm suy yếu khả năng duy trì chiến tranh.

Một chiến dịch thông tin có thể tác động vào ý chí chính trị.

Điều đó khiến chiến tranh hiện đại trở thành cuộc đối kháng giữa các hệ thống, chứ không đơn thuần là cuộc đọ sức giữa các đơn vị quân sự.

Sự mở rộng không gian tác chiến là một đặc điểm quan trọng về bản chất của chiến tranh hiện đại.

---

NHẬN THỨC TRỞ THÀNH MỘT MẶT TRẬN

Trong chiến tranh hiện đại, bên nào nhìn thấy trước, hiểu nhanh hơn và ra quyết định tốt hơn có thể tạo ra lợi thế rất lớn.

Vệ tinh, radar, cảm biến, máy bay không người lái, tình báo tín hiệu và trí tuệ nhân tạo giúp thu thập một lượng dữ liệu khổng lồ.

Nhưng dữ liệu không tự động tạo ra hiểu biết.

Đối phương có thể tìm cách:

che giấu → đánh lừa → gây nhiễu → thao túng thông tin → tạo mục tiêu giả.

Vì vậy, chiến tranh hiện đại không chỉ là cuộc chiến giành quyền kiểm soát không gian vật lý.

Nó còn là cuộc chiến giành quyền kiểm soát nhận thức.

Ai nhìn thấy gì?

Ai tin điều gì?

Ai hiểu sai?

Ai ra quyết định trước?

Những câu hỏi đó có thể quyết định kết quả của một cuộc đối đầu trước khi sức mạnh vật lý được sử dụng ở mức tối đa.

---

TỐC ĐỘ ĐANG THAY ĐỔI CÁCH CHIẾN TRANH DIỄN RA

Một trong những thay đổi sâu sắc nhất của chiến tranh hiện đại là tốc độ.

Khi cảm biến phát hiện mục tiêu nhanh hơn, dữ liệu được xử lý nhanh hơn và vũ khí phản ứng nhanh hơn, khoảng thời gian giữa:

phát hiện → nhận dạng → quyết định → hành động

ngày càng ngắn.

Điều này tạo ra một cuộc cạnh tranh mới:

Bên nào có thể hoàn thành chu trình nhận thức và hành động nhanh hơn?

Nhưng tốc độ cũng tạo ra rủi ro.

Khi quyết định phải được đưa ra quá nhanh, khả năng hiểu sai ý đồ đối phương cũng tăng lên.

Một tín hiệu sai có thể dẫn đến một quyết định sai.

Một quyết định sai có thể tạo ra hành động.

Hành động đó lại buộc đối phương phản ứng.

Và vòng xoáy hành động → phản ứng → leo thang có thể diễn ra nhanh hơn khả năng kiểm soát của con người.

---

BẢN CHẤT CỦA CHIẾN TRANH HIỆN ĐẠI LÀ CUỘC CHIẾN CỦA CÁC HỆ THỐNG

Một quân đội không tồn tại độc lập.

Nó nằm trong một hệ thống lớn hơn gồm:

công nghiệp quốc phòng → năng lượng → tài chính → công nghệ → hậu cần → thông tin → xã hội → liên minh.

Đánh vào một mắt xích có thể tạo hiệu ứng lên toàn bộ hệ thống.

Vì vậy, mục tiêu chiến lược không nhất thiết phải là tiêu diệt lực lượng quân sự của đối phương.

Nó có thể là làm suy yếu:

• khả năng sản xuất;
• năng lực hậu cần;
• khả năng huy động;
• hệ thống chỉ huy;
• năng lực tài chính;
• ý chí chính trị;
• hoặc khả năng duy trì chiến tranh trong dài hạn.

Đây là một trong những khác biệt căn bản giữa đánh bại một lực lượng và làm suy yếu một hệ thống quyền lực.

Đó cũng là lý do bản chất của chiến tranh hiện đại không thể được đánh giá chỉ bằng sức mạnh của từng đơn vị quân sự.

---

CHIẾN THẮNG KHÔNG ĐỒNG NGHĨA VỚI HÒA BÌNH

Một cuộc chiến có thể kết thúc trên chiến trường nhưng chưa kết thúc về mặt chiến lược. (United Nations — Peace and Security — tham khảo về hòa bình, an ninh và xung đột quốc tế.)

Bởi sau tiếng súng vẫn còn những câu hỏi:

Ai kiểm soát lãnh thổ?

Ai có khả năng tái thiết?

Liên minh nào thay đổi?

Nền kinh tế nào suy yếu?

Công nghệ nào được thúc đẩy?

Cấu trúc an ninh nào được hình thành?

Một cuộc chiến vì thế không chỉ tạo ra kết quả quân sự.

Nó có thể tạo ra một trật tự quyền lực mới.

Và đôi khi, bên giành được nhiều lợi thế trên chiến trường lại không phải bên có vị thế tốt nhất trong trật tự sau chiến tranh.

---

GÓC NHÌN PHỤNG LONG

Phụng Long nhìn bản chất của chiến tranh hiện đại qua ba lớp:

LỚP 1 — CHIẾN TRANH LÀ HÀNH ĐỘNG

Đây là những gì chúng ta nhìn thấy:

tấn công → phòng thủ → tiến công → phòng ngự → phá hủy → chiếm giữ.

LỚP 2 — CHIẾN TRANH LÀ CẠNH TRANH

Đằng sau hành động quân sự là:

quyền lực → lợi ích → nguồn lực → răn đe → cân bằng → liên minh.

LỚP 3 — CHIẾN TRANH LÀ TÁI CẤU TRÚC

Sau tất cả, chiến tranh tác động trở lại:

kinh tế → xã hội → công nghệ → liên minh → cấu trúc an ninh → trật tự thế giới.

Vì vậy:

Không thể hiểu chiến tranh chỉ bằng cách nhìn vào chiến trường.

Phải nhìn cả hệ thống quyền lực tạo ra chiến tranh và thế giới được tạo ra sau chiến tranh.

Từ lăng kính này, bản chất của chiến tranh hiện đại được hình thành bởi sự tương tác giữa hành động quân sự và cấu trúc quyền lực.

---

KẾT LUẬN

Chiến tranh hiện đại không đơn giản là phiên bản có vũ khí hiện đại của chiến tranh cũ.

Nó là một phương thức cạnh tranh quyền lực đã thay đổi về không gian, tốc độ, công nghệ, quy mô và mức độ liên kết giữa các hệ thống.

Chiến trường vẫn quan trọng.

Quân đội vẫn quan trọng.

Vũ khí vẫn quan trọng.

Nhưng phía sau chúng là những biến số lớn hơn:

quyền lực, kinh tế, công nghệ, nhận thức, xã hội, liên minh và ý chí chính trị.

Vì vậy, muốn hiểu một cuộc chiến, đừng bắt đầu bằng câu hỏi:

Ai đang thắng?

Hãy bắt đầu bằng câu hỏi:

Cuộc chiến này đang cố thay đổi điều gì trong cấu trúc quyền lực?

Bởi khi hiểu được điều đó, chúng ta mới có thể nhìn thấy thực sự bản chất của chiến tranh hiện đại.

Đó chính là bản chất của chiến tranh hiện đại: một phương thức cạnh tranh quyền lực đã thay đổi về không gian, tốc độ, công nghệ và mức độ liên kết giữa các hệ thống

Muốn hiểu sâu hơn ý đồ, nguồn lực, lựa chọn và đánh đổi của các chủ thể, có thể tiếp tục sang Phân tích chiến lược.

---

Bạn nghĩ bản chất của chiến tranh hiện đại nằm ở sức mạnh quân sự, hay ở cấu trúc quyền lực phía sau nó?

Hãy để lại góc nhìn của bạn và theo dõi Phụng Long Strategy để tiếp tục cùng phân tích những cấu trúc quyền lực phía sau các cuộc xung đột.

---

ĐIỀU HƯỚNG

Bài trước

← HUB CW — CHIẾN TRANH HIỆN ĐẠI

Bài tiếp theo

→ CW-002 — Chiến tranh và sự thay đổi của quyền lực

Mở rộng tư duy

→ SA — PHÂN TÍCH CHIẾN LƯỢC

---

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Mã tài liệu: PLS-CW-001
Tên bài viết: Bản chất của chiến tranh hiện đại
Loại tài liệu: Cornerstone Article
Category: CW — Chiến tranh hiện đại
Thuộc Hub: HUB CW — Chiến tranh hiện đại
Vai trò: Cornerstone 01
Thứ tự: CW-001 / 10 Cornerstone
Master Content: CW-001 — PMC
Trạng thái: CHỐT & KHÓA
Website: Phụng Long Strategy
URL: https://phunglongstrategy.com/ban-chat-cua-chien-tranh-hien-dai/