Mở rộng quan hệ với nhiều cường quốc giúp Việt Nam có thêm cơ hội, nhưng chưa chắc tạo ra nhiều lựa chọn thực chất. Tự chủ chiến lược phụ thuộc vào năng lực thay thế, sức chống chịu và khả năng chuyển hợp tác quốc tế thành năng lực trong nước.
Việt Nam có thể không tham gia đối đầu giữa các cường quốc, nhưng vẫn chịu tác động từ thương mại, công nghệ, đầu tư và an ninh. Vấn đề là làm thế nào để bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì năng lực tự chủ.
Quyền lực không chỉ nằm ở lãnh thổ hay nguồn lực. Khi dòng chảy thay đổi, hạ tầng, trung tâm sản xuất và những điểm kiểm soát mới có thể làm quyền lực dịch chuyển.
Việt Nam không thể đơn phương viết lại quan hệ với Bắc Kinh, nhưng có thể xây dựng những nguyên tắc, cơ chế và năng lực để hợp tác mà vẫn giữ được quyền lựa chọn. Đây là nền tảng của một “luật chơi” có tính thực tế và bền vững.
Sở hữu nguồn lực mới chỉ là điểm bắt đầu. Quyền lực có thể nằm ở những mắt xích kiểm soát công nghệ, chế biến, logistics, thị trường và khả năng thay thế trong chuỗi giá trị.
Ai kiểm soát điểm nghẽn có thể tác động mạnh đến dòng chảy. Nhưng quyền lực thực sự còn phụ thuộc vào mức độ phụ thuộc, chi phí thay thế và khả năng tạo ra tuyến thay thế.
Họ đối đầu về công nghệ, quân sự, địa chính trị. Nhưng mỗi năm vẫn mua bán hàng trăm tỷ USD. Đây không phải là mâu thuẫn – đó là logic sống còn của hai siêu cường bị khóa chặt vào nhau.
Việt Nam đang nổi lên như một trung tâm logistics mới của thế giới. Nhưng đằng sau “cảng thông minh” là một câu hỏi lớn: chúng ta đang làm chủ cuộc chơi… hay chỉ là một mắt xích trong chuỗi cung ứng toàn cầu?
Nếu eo Hormuz bị phong tỏa 30 ngày, nền kinh tế nào chịu cú sốc trước? Một nghịch lý địa chính trị mà ít người nhận ra.