Những chủ đề được triển khai theo chiều sâu – nơi mỗi bài viết không đứng riêng lẻ, mà là một phần của một bức tranh lớn hơn.
Hai cường quốc cùng muốn một quốc gia chưa đồng nghĩa quốc gia đó có lợi thế. Vị thế thương lượng phụ thuộc vào mức độ cần thiết, khả năng thay thế, năng lực chuyển hóa hợp tác thành giá trị và khả năng kiểm soát rủi ro.
Xuất khẩu tăng mạnh và dòng vốn FDI tiếp tục đóng vai trò lớn trong nền kinh tế Việt Nam. Nhưng quy mô sản xuất chưa phản ánh đầy đủ giá trị được giữ lại, năng lực doanh nghiệp nội địa hay khả năng làm chủ công nghệ. Điều quan trọng là Việt Nam tích lũy được gì sau mỗi chu kỳ đầu tư.
Mở rộng quan hệ với nhiều cường quốc giúp Việt Nam có thêm cơ hội, nhưng chưa chắc tạo ra nhiều lựa chọn thực chất. Tự chủ chiến lược phụ thuộc vào năng lực thay thế, sức chống chịu và khả năng chuyển hợp tác quốc tế thành năng lực trong nước.
Việt Nam tăng cường quan hệ với Mỹ không đồng nghĩa với việc đứng về phía Mỹ để đối đầu Trung Quốc. Nhưng từ góc nhìn chiến lược, những thay đổi trong quan hệ Việt – Mỹ có thể tác động đến môi trường an ninh, chuỗi cung ứng và khả năng định hình trật tự khu vực của Trung Quốc.
Mỹ và Trung Quốc không chỉ cạnh tranh về thương mại hay sức mạnh quân sự. Cuộc cạnh tranh còn xoay quanh công nghệ, năng lực sản xuất, ảnh hưởng quốc tế và khả năng định hình những quy tắc mà các quốc gia khác phải thích ứng.
Việt Nam có thể không tham gia đối đầu giữa các cường quốc, nhưng vẫn chịu tác động từ thương mại, công nghệ, đầu tư và an ninh. Vấn đề là làm thế nào để bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì năng lực tự chủ.
Quyền lực không chỉ nằm ở lãnh thổ hay nguồn lực. Khi dòng chảy thay đổi, hạ tầng, trung tâm sản xuất và những điểm kiểm soát mới có thể làm quyền lực dịch chuyển.
Sau xung đột, quyền lực không chỉ thay đổi theo lãnh thổ hay sức mạnh. Dòng chảy, sự phụ thuộc và khả năng lựa chọn cũng có thể làm dịch chuyển tương quan quyền lực.
Việt Nam không thể đơn phương viết lại quan hệ với Bắc Kinh, nhưng có thể xây dựng những nguyên tắc, cơ chế và năng lực để hợp tác mà vẫn giữ được quyền lựa chọn. Đây là nền tảng của một “luật chơi” có tính thực tế và bền vững.
Việt Nam không thể thay đổi vị trí địa lý hay lựa chọn nước láng giềng, nhưng có thể thiết kế cấu trúc quan hệ với Bắc Kinh. Bài toán là làm thế nào để vừa hợp tác, vừa quản lý bất đồng và giữ được quyền lựa chọn chiến lược.